Table of Contents
OG Akım Referanslı Sistemler ve GES Çözümleri
Enerji verimliliği ve maliyet yönetimi, günümüz endüstriyel tesisleri ve enerji üretim santralleri için kritik bir öneme sahiptir. Özellikle ölçüm noktasının Orta Gerilim (OG) tarafında olduğu işletmelerde, klasik kompanzasyon yöntemleri bazen yetersiz kalabilmekte ve işletmeleri ciddi reaktif ceza riskleriyle karşı karşıya bırakabilmektedir. Grup Arge olarak geliştirdiğimiz Smart SVC OG Akım Referanslı Kompanzasyon Sistemi, bu zorlukları aşmak ve tam denetim sağlamak amacıyla tasarlanmıştır.
Kompanzasyonda Akım Referansı Nedir?
Klasik kompanzasyon sistemlerinde akım bilgisi genellikle Alçak Gerilim (AG) ana şalter çıkışından alınır. Ancak OG Akım Referansı, sistemin ihtiyaç duyduğu reaktif güç miktarını belirlemek için akım bilgisini doğrudan Orta Gerilim tarafındaki ölçü akım trafolarından veya trafonun primer tarafında XLPE kablo üzerinde yer alacak olan özel XLPE kablo tipi akım trafolarından alır.
Bu yöntemde röle, gerilim bilgisini AG tarafında tutarken, akım bilgisini OG seviyesinden alarak trafonun kendi kayıplarını ve hat etkilerini de hesaba katar. Böylece sistem, elektrik sayacının gördüğü reaktif yükün aynısını bizzat “kaynağından” takip eder.
Şekil.1. OG Referanslı Sistem Örnek Bağlantı Şeması
Karşılaşılan Problemler ve OG Referanslı Çözümlerin Avantajları
Sayacı OG tarafında bulunan işletmelerde, akım trafolarının AG tarafında olması bazı durumlarda şu problemlere yol açar:
- Trafo Kayıplarının Ölçülememesi: Güç trafosunun endüktif etkisi, yük değişimlerine göre AG tarafındaki klasik röleler tarafından tam olarak algılanamaz.
- Düşük Yükte Hassasiyet Sorunu: Tüketimin azaldığı veya trafonun boşta çalıştığı durumlarda, ölçüm ekipmanlarının hassasiyeti yetersiz kalır ve reaktif dengesizlikler oluşur.
- Kapasitif Etki: Sayaç ile trafo arasındaki uzun hatlar ve sabit kondansatörlerin zamanla bozulması, sistemin kapasitif yönde cezaya girmesine neden olabilir.
OG Akım Referanslı Çözümlerin Avantajları:
- Tam Hassasiyet: Trafo ister yükte olsun ister boşta, sistem reaktif ihtiyacı en ince ayrıntısına kadar belirler.
- Maliyet Tasarrufu: Yüksek hassasiyet sayesinde ikinci bir akım trafo grubuna veya ek kademelere ihtiyaç kalmaz.
- Hassas Müdahale: SVC (Statik VAr Kompanzasyon) ve şönt reaktörler kullanılarak, her faz için bağımsız ve kademesiz bir düzeltme yapılır.
Şekil.2. OG Akım Referanslı Sistemde Kullanılan Başlıca Ürünlerimiz
Güneş Enerji Santrallerinde (GES) Reaktif Sorunu ve Çözümü
Güneş Enerji Santrallerinde kompanzasyon ihtiyacı, sanılanın aksine üretim anında değil, üretimin durduğu gece saatlerinde kritikleşir.
- Problem: Gündüz üretim varken aktif güç (P) çok yüksek olduğu için reaktif oran düşük kalır. Ancak gece üretim durduğunda, sadece iç ihtiyaç ve trafo kayıpları kalır. Aktif tüketim çok düşükken trafonun reaktif yükü bu değere oranla çok yüksek kaldığı için işletme cezaya girer.
- Çözüm: OG Akım Referanslı ve SVC özellikli röle, akım bilgisini orta gerilim tarafında bulunan ölçü akım trafolarından ya da yeni takılacak 3 adet XLPE kablo tipi ölçü akım trafoları üzerinden, gerilim bilgisini ise alçak gerilim tarafından alır. Enerji akış yönünü çift taraflı olarak sürekli takip edebilen bu sistemde, her fazın gücü, faz açısı farkı dikkate alınarak bağımsız olarak ölçülür. Bu ölçüm sonucunda röle, hem mevcut kademeleri hem de SVC çıkışlarını hassas bir şekilde kullanarak sisteme alçak gerilim tarafında optimum çözümler sunar.
800V GES Tesislerinde Kaskat Trafo Çözümleri
800V gerilim seviyesinden beslenen yüksek güçlü invertörlerin kullanıldığı GES sahalarında, kompanzasyon sistem bileşenlerimizin standart 400V çalışma gerilimiyle tam uyumlu ve güvenli bir şekilde çalışabilmesi adına gerilim seviyesinin düşürülmesi gerekmektedir. Bu durumda sisteme bir düşürücü trafo (800V/400V) dahil edilir.
Ancak bu noktada teknik bir zorluk ortaya çıkar: Ana trafo (34,5 kV / 0,8 kV – DYN11) ile düşürücü trafo (800V / 400V – DYN11) kaskat (ardışık) bağlandığında, faz kaymasından dolayı toplam sistem DYN10 yapısına dönüşmektedir.
Grup Arge olarak bu özel duruma yönelik Smart SOGD – DYN10 rölelerimizi geliştirdik. Bu röleler, kaskat bağlı trafoların oluşturduğu faz farkını doğru analiz ederek en karmaşık OG referanslı sistemlerde bile optimum çözümler sunar.
Şekil.3. DYN10 Bağlantı Örneği
Kullanım Alanları ve Kurulum
- OG Abonesi İşletmeler: Fabrikalar ve trafosu kendi bünyesinde olan tesisler.
- Enerji Santralleri: GES, RES ve BES tesisleri.
- Kurulum Kolaylığı: XLPE Kablo Tipi Ölçü Akım Trafoları, mutlaka XLPE izoleli kablo üzerine monte edilmelidir. Mevcut bir Alçak Gerilim (AG) kompanzasyon sistemini Orta Gerilim (OG) referanslı sisteme dönüştürmek için 3 adet XLPE tip Akım Trafosu ilave etmek, sistemde SVC yoksa eklemek ve röleyi OG Referanslı SVC özellikli olarak seçmek yeterli olacaktır.
- Akım Trafosu Sekonder Bağlantı: Sistemden sağlıklı veri alabilmek ve hassas elektronik bileşenlere sahip olan röleyi korumak için her bir fazın (L1, L2, L3) akım trafosuna ait S1 uçları, 3 ayrı iletken olarak doğrudan rölenin ilgili akım giriş terminallerine bağlanmalıdır. S2 uçları ise köprülenerek mutlaka topraklanmalı ve tek bir kablo olarak röleye götürülmelidir. Bu sayede, yüksek gerilim tarafında oluşabilecek olası gerilim atlamaları, indüktif gürültüler veya statik yükler, hassas röle devrelerine ulaşmadan doğrudan toprağa deşarj edilir. Bu yöntem sayesinde her trafo için ayrı dönüş hattı çekilmesine gerek kalmaz; 6 kablo yerine 4 kablo kullanılarak hat boyunca oluşabilecek kayıplar azaltılmış olur.
- Topraklama: Topraklama kesici tarafında (akım trafosundan önce) yapılıyorsa, montaj standart bir şekilde tamamlanabilir. Fakat topraklama işleminin güç trafosu tarafında yapıldığı durumlarda trafo içinden geçen topraklama iletkeni, dışarı çıktıktan sonra tekrar akım trafosunun içinden geri geçirilerek topraklanmalıdır. Bu 2 durum aşağıdaki görselde gösterilmiştir.
Şekil.4. Akım Trafosu ile Topraklama Kabloları Arasındaki Bağlantı Tipleri
Grup Arge olarak, özellikle OG abonesi olan tesislerin enerji yapılarına yönelik hassas, dinamik ve etkili teknolojiler geliştiriyor; işletmeye özel farklı reaktif enerji problemlerine yenilikçi ve kalıcı çözümler sunuyoruz.
Daha Fazla Bilgi Almak İçin
XLPE KABLO TİPİ KULLANMA KILAVUZU
